Işığın bir yere, nesnelere veya bunların çevrelerine görülebilecekleri
şekilde uygulanmasına Aydınlatma denir. Işık ise, yaydığı ışınlar ile gözün ağ
tabakasını etkileyerek görmeyi sağlayan özel bir enerjidir ve görme sistemine
ait bütün algılama ve hissetmelerdir.
Aydınlatmada temel amaç iyi görme
koşullarının sağlanmasıdır. Bürolarda, okullarda, hastanelerde, fabrikalarda,
trafikte, güvenlik konularında ve hemen her konuda aydınlatma bu amaçla yapılır.
Yanıltıcı, şaşırtıcı, ilgi çekici, alışılmamış etkiler elde etmeye yönelik
amaçlarla yapılan aydınlatmalarda, bu etkilerin elde edilebilmesi görme
koşulları ve aydınlığın niteliği konularının çok iyi bilinmesine
bağlıdır.
Burada çok önemli bir kurala özellikle dikkat çekmek gerekir.
Aydınlatmada amaç, belli bir aydınlık düzeyi elde etmek değil, iyi görme
koşullarını sağlamaktır. İyi bir aydınlatma ile aşağıdaki yararlar sağlanır.
- Gözün görme yeteneği artar
- Göz sağlığı korunur
- Kazalar azalır
- Yapılan işin verimi yükselir
- Güvenlik sağlanır
- Estetik hislere ve konfor gereksinimine yanıt verilir
Amacı bakımından aydınlatma üçe ayrılır.
- Fizyolojik Aydınlatma: Amaç, cisimleri şekil, renk ve ayrıntıları ile
rahat ve hızla görebilmektir. Bu koşulları sağlayan aydınlatmaya
Fizyolojik Aydınlatma denir.
- Dekoratif Aydınlatma: Amaç, görülmesi istenen cisimleri bütün ayrıntıları
ile göstermek değil, daha çok estetik etkiler uyandırmaktır.
- Dikkati Çeken Aydınlatma: Amaç, dikkati çekmek, yani reklam yapmaktır.
Bunun için yüksek aydınlık düzeyleri, renkli ışıklar, değişken ışıklı şekiller
ve yanıp sönen düzenler kullanılır.
Aydınlatma, ışığın kökenine göre doğal ve yapay olmak üzere ikiye;
aydınlatılan yere göre de iç ve dış aydınlatma olarak ikiye
ayrılabilir.
Doğal aydınlatma doğal ışığın en uygun şekilde dağıtılması
ile yapılır. Ayrıca doğal ışığın yapay ışıkla birlikte kullanılması konusu ve
ekonomik koşulların sağlanması için binaların yerleştirilmesi ve
projelendirilmesi de doğal aydınlatmanın konusudur.
Yapay aydınlatma
günümüzde hemen hemen sadece elektrikli ışık kaynakları ile sağlanmaktadır.
Kullanılan kaynaklara göre bu aydınlatma akkor telli lambalarla aydınlatma,
deşarj lambaları ile aydınlatma ve floresan lambalarla aydınlatma gibi alt
türlere ayrılabilir.
İç aydınlatma kapalı yerlerin aydınlatması olup, bu
aydınlatma türünde tavan ve duvarlar yansıtma yoluyla çalışma düzlemine ışık
gönderirler ve çalışma düzleminin aydınlanmasına yardım ederler. Ev, okul,
hastane, fabrika, tiyatro, sinema ve benzeri yerlerin aydınlatılması bu sınıfa
girer. Bu aydınlatma türünde aydınlatma aygıtının türüne göre alt türler ayırt
edilebilir.
Aydınlatma aygıtından çıkan ışık akısının;
%90 –
100’ü alt yarı uzaya gidiyorsa direkt aydınlatma,
%60 – 90’ı alt yarı uzaya
gidiyorsa yarı-direkt aydınlatma,
%40 – 60’ı alt yarı uzaya gidiyorsa
karma aydınlatma,
%10 – 40’ı alt yarı uzaya gidiyorsa yarı-endirekt
aydınlatma,
%0 – 10’u alt yarı uzaya gidiyorsa endirekt aydınlatma olarak
adlandırılır.
Dış aydınlatma açık yerlerin aydınlatması olup bu
aydınlatma türünde aydınlatılacak yüzey genel olarak ışık kaynaklarından gelen
direkt ışıklar tarafından aydınlatılır. Yol ve cadde, meydan, spor alanları,
rıhtım gibi yerlerin aydınlatılması bu sınıfa
girer.
|